Thị trường biến động không ngừng
Ngành xuất khẩu cá tra nói riêng hiện nay chiếm 16-26% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản Việt Nam, với kim ngạch xuất khẩu hàng năm từ 1,5 – 2,4 tỷ USD. Giai đoạn 5 năm từ năm 2017 đến 2022, năng suất nuôi cá tra ngày càng được cải thiện thông qua sản lượng cá tra tăng dần từ 1,2 triệu tấn vào năm 2017 đến 1,7 triệu tấn vào năm 2022.
Giai đoạn 2016-2019, trước khi dịch Covid 19 bùng phát được đánh dấu là giai đoạn “hoàng kim” của xuất khẩu cá tra khi mốc kỷ lục mới được thiết lập trong giai đoạn này. Cụ thể, năm 2016 đạt 1,67 tỷ USD; năm 2017 đạt 1,78 tỷ USD; năm 2018 thiết lập mốc kỷ lục 2,26 tỷ USD, năm 2019 đạt 2 tỷ USD.
Chỉ một năm sau đó, năm 2020 đánh dấu một năm tràn trề thất vọng khi xuất khẩu cá tra tụt xuống mức thấp nhất kể từ 2012, với chỉ gần 1,5 tỷ USD. Nguyên nhân chính đến từ tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu do Covid 19, nhất là tại Mỹ và EU khiến nhu cầu sụt giảm, giá cước vận tải biển tăng mạnh khiến cho doanh nghiệp cá tra không thể trụ được trên những thị trường xa như châu Mỹ, châu Âu.
Năm 2021, một năm vô cùng kém may mắn với cá tra Việt khi mà lúc thị trường tiêu thụ chung đang dần bình ổn trở lại thì Việt Nam lại bắt đầu hứng chịu những làn sóng dịch bùng phát mạnh mẽ. Thời điểm đó, gần như toàn bộ chuỗi sản xuất thương mại thủy sản bị gián đoạn, trong đó nặng nề nhất là cá tra vì nằm trong trung tâm dịch và bị đình trệ đúng vào thời điểm cần tăng tốc sản xuất xuất khẩu cho cuối năm và năm mới. Xuất khẩu năm này chỉ đạt trên 1,6 tỷ USD.
Đến năm 2022, xuất khẩu cá tra bất ngờ “trở lại” đầy bứt phá với kỷ lục 2,46 tỷ USD, cao hơn cả năm 2018. Lúc này, sản xuất chế biến đều đã hồi phục hậu Covid, nhu cầu trên các thị trường lớn cũng đều tăng. Giá xuất khẩu cá tra sang các thị trường tăng từ 20 – 55%, nhất là tại thị trường Mỹ. Xung đột Nga – Ukraine khiến nguồn cung cá thịt trắng tại nhiều thị trường sụt giảm, tạo cơ hội cho cá tra Việt tăng thị phần.
Cuối năm ngoái, VSEP nhận định, cá tra Việt vẫn nhìn thấy những cơ hội lạc quan vào năm 2023, lượng tiêu thụ và cá tra vào các thị trường sẽ vẫn ổn định. Tuy nhiên, trái với nhận định của VASEP, xuất khẩu cá tra Việt Nam vào Quý I năm nay giảm tận 35% so với cùng kỳ năm ngoái, chỉ đạt 422 triệu USD. Trong đó, Trung Quốc, Mỹ, và Brazil lần lượt là 3 nước nhập khẩu nhiều nhất đầu năm nay.
Xu hướng xuất khẩu cá tra của Việt Nam giai đoạn 2017-2022
Giải pháp nâng cao giá trị thương hiệu cá tra Việt
Đứng trước thực trạng ngành nuôi trồng, xuất khẩu cá tra Việt Nam, Bà Trần Thị Vân Loan, Chủ tịch Hội đồng Quản trị – Công ty Thủy sản Cửu Long An Giang gợi ý một số giải pháp đối với từng thị trường cụ thể.
Với Trung Quốc, Bà Loan kiến nghị việc kiểm soát chất lượng xuất khẩu đồng nhất và luôn giữ hình ảnh con cá tra. Bởi lẽ, vẫn còn rất nhiều cơ hội để mở rộng thị trường và tăng kim ngạch xuất khẩu đối với đất nước 1,4 tỷ dân này. Với Mỹ, bà kiến nghị Chính phủ và cơ quan ban ngành cần quan tâm để tháo gỡ những vướng mắc và dần dần đưa thị trường Mỹ trở thành giống như các thị trường thông thường khác (không bị đánh thuế chống bán phá giá), vì xuất khẩu sang Mỹ vẫn đang vướng vụ kiện chống bán phá giá cho cá tra. Còn đối với EU, Bà Loan kiến nghị Chính phủ và Bộ Nông nghiệp, Bộ Công Thương quan tâm đến việc xây dựng thương hiệu và hình ảnh cá tra Việt Nam trên thị trường EU.
Cá tra được bảo quản đông lạnh trước khi đem ra chế biến
Ngoài ra, trong việc xuất khẩu cá tra, các chuỗi cung ứng & bảo quản lạnh đóng vai trò rất quan trọng. Các quy định về bảo quản lạnh cá tra cũng cần được tuân thủ nghiêm ngặt. Các kho lạnh bảo quản cá thường giữ ở mức nhiệt độ là từ -20 đến -25°C, độ ẩm 90%. Trước khi đưa cá vào kho lạnh thì cá phải đạt tiêu chuẩn về độ tươi. Cá được rửa sạch chất nhớt, máu và các chất bẩn khác. Các hòm cá không nên đựng đầy quá, lớp cá và đá dày tiêu chuẩn 60-90 cm.
Minh Quân